De Vrije Universiteit en Viadesk hebben samen een onderzoek uitgevoerd naar het succes van kennisnetwerken, of communities. Het uitgangspunt is dat het succes van een kennisnetwerk tweeledig is: enerzijds wordt dit bepaald door de mate waarin kennis wordt gedeeld, maar aan de andere kant door de mate waarin de leden meerwaarde ervaren van het netwerk. Deze twee componenten worden gezien als de dimensies van succes, dat wil zeggen dat ze onderling gerelateerd zijn: hoe meer kennis wordt gedeeld, hoe meer waarde men ervaart en hoe meer waarde wordt ervaren, hoe meer kennis men deelt.
Onderaan de samenvatting vindt u een lijstje met tips die u kunt gebruiken bij het opzetten bij een kennisnetwerk. Zie: Do’s en Don’ts.
Onderzoekmethode
Voor het onderzoek is een vragenlijst verspreid onder klanten van Viadesk. Deze online vragenlijst is door 152 respondenten ingevuld. Om de kwantitieve onderzoeksresultaten te kunnen onderbouwen en te verklaren zijn negen interviews uitgevoerd en zijn de activiteiten van een netwerk op een online platform geobserveerd.
Praktische relevantie
Van de factoren die invloed hebben op het succes van een netwerk, komt de relevantie met de dagelijkse praktijk het sterkst naar voren. Hoe dichter het behandelde onderwerp van een netwerk ligt bij de dagelijkse werkzaamheden van de leden, hoe waardevoller het netwerk voor hen is. Puur omdat het onderwerp on top of their mind is, of sterker nog: hun passie is.
Houding ten opzichte van kennisdelen
Een andere factor is de houding van de leden ten opzichte van kennisdelen. Hierbij wordt een onderscheid gemaakt naar willingness to share en eagerness to share. De eerste houding gaat uit van een meer collectieve instelling: kennis wordt met name gedeeld wanneer dit relevant wordt geacht voor de groep. Het gaat hierbij ook meer om een groepsproces: er wordt verwacht dat leden reageren op elkaars bijdragen. De tweede instelling is meer individueel, iemand vindt het onderwerp interessant en deelt hier graag kennis over. Hierbij weegt het minder zwaar of het interessant is voor de andere netwerkleden. Uit het onderzoek blijkt dat met name die laatste houding tot meer kennisdelen leidt. Voor een kennisnetwerk is het daaorm de meest ideale situatie als beide houdingen vertegenwoordigd zijn. Dit zal het netwerk in beweging houden: eagerness is nodig om kennisdeling op gang te brengen, willingness om deze in stand te houden.
Onderlinge verbondenheid
In hoeverre de leden onderling van elkaar weten wie ze zijn en hoe ze te bereiken zijn, wordt structureel kapitaal genoemd. Deze factor heeft ook een positieve invloed op de mate waarin kennis wordt gedeeld en geeft een meerwaarde aan het netwerk. Dit is te verklaren, want door te weten wie de leden zijn, is makkelijker in te schatten of iets interessant voor hen is. Ook is er voor kennisdelen enige vorm van vertrouwen nodig en dit begint met te weten met wie er kennis wordt gedeeld. Hoe beter het beeld van de personen in de groep, hoe meer er een vertrouwensband zal ontstaan en hoe groter het succes van het netwerk.
Communicatiemiddelen
Alhoewel de nadruk in het ICT-gebruik ligt op het plaatsen van informatie, hebben met name de meer interactieve vormen van kennisdelen een positieve invloed op kennisdelen. Het achterblijven van het gebruik van dit type middelen, wordt door de geïnterviewden verklaard door onbekendheid. Onbekend, maakt bovendien onbemind: door sommige leden wordt ook niet het voordeel gezien van het gebruik van interactieve middelen. Het merendeel van de geïnterviewden merkt op dat hierin een generatieverschil te bemerken is: de jongere generatie is bekend met meer interactieve toepassingen van andere sites en heeft daarmee minder last van koudwatervrees om hiermee aan de slag te gaan. Toch blijkt dat voor een belangrijk deel kennisdelen met name face-to-face plaatsvindt en een belangrijk deel via e-mail. Het persoonlijke aspect blijft duidelijk een belangrijk onderdeel innemen in de communicatie.
Netwerkleider
Er werd verondersteld dat de netwerkleider een positieve invloed heeft op kennisdelen, maar dit kon in de data-analyse niet statistisch worden onderbouwd. In de interviews en uit de reacties op open vragen komt de rol van een netwerkleider echter zeer sterk naar voren. Hierbij kan een onderscheid gemaakt worden tussen twee soorten netwerkleiders: allereerst een moderator: een formele rol; waarbij de netwerkleider met name een sturende en faciliterende rol heeft. Daarnaast zijn minder formele netwerkleiders te herkennen, te typeren als stimulators. Deze zijn onder te verdelen in experts en actieve leden. Vanuit hun expertise of interesse zijn zij actief in het netwerk en daarmee stimuleren ze anderen ook kennis te delen. Toch typeren (succesvolle) netwerken zich door hun informele karakter: vrijheid voor de leden en niet al te veel sturing is daarom aan te raden.
Do’s & Don’ts
Naar aanleiding van het onderzoek zijn verschillende do’s & don’ts te formuleren bij het opzetten of organiseren van een netwerk:
- De praktische relevantie is een belangrijke voorwaarde voor het succes van een netwerk of community. Wanneer de praktische relevantie niet duidelijk is, start er dan niet mee, want dan zal het een toevalstreffer als het netwerk succesvol wordt.
- Maak de leden duidelijk wat de praktische relevantie is en overtuig hen ervan. Wanneer de leden een beeld hebben van de praktische relevantie, kunnen ze beter inschatten wat relevant is voor de groep en daarom zullen ze sneller kennisdelen.
- Is de informatie die deelnemers delen minder relevant, rem hen dan toch zo min mogelijk af. Ze zullen het netwerk juist op gang helpen. Verwijderen kan altijd nog!
- Inzicht in wie er in de groep zitten, stimuleert het succes van de community. Faciliteer en stimuleer dit daarom waar kan. Bijvoorbeeld door het beschikbaar maken en actief gebruiken van persoonlijke profielen met foto’s.
- Verlies niet het persoonlijke aspect uit het oog: organiseer regelmatig face-to-face bijeenkomsten.
- Geef uitleg over interactieve vormen van communicatie en demonstreer de voordelen. Gebruik van interactieve vormen van communicatie zal het kennisdelen stimuleren en daarmee het succes van het netwerk vergroten.
- Stel een moderator aan. Niet alleen voor het gebruikersbeheer, maar ook voor het stimuleren van het netwerk.
- Betrek experts of enthousiastelingen en vraag hen om actief bij te dragen. Wanneer zij actief bijdragen, zullen er meer volgen.
Voor het volledige rapport kunt een e-mail sturen naar communicatie@viadesk.com.
Dit artikel is ook verschenen op Frankwatching.com.
